Posted by: สิงห์ขาว | กุมภาพันธ์ 26, 2011

ปริศนาธรรมจากพระพุทธรูปลานหินโค้ง ตอนที่ ๑

ประวัติความเป็นมาของพระพุทธรูป

           พระพุทธรูป หรือ “พระพุทธปฏิมา” ตามภาษาบาลี หมายถึง พระรูปที่ใช้แทนองค์พระพุทธเจ้าผู้เป็นพระศาสดาในพระพุทธศาสนา
           จากหลักฐานทางศิลปกรรม การสร้างรูปเคารพของพระพุทธเจ้าที่เป็นรูปมนุษย์ปรากฏ เป็นครั้งแรกในศิลปะอินเดีย สมัยคันธาระ ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๖ – ๗ หลังจากที่พระพุทธองค์เสด็จสู่ปรินิพพานแล้วประมาณ ๗๐๐ ปี โดยปรากฏหลักฐานว่าในอินเดียโบราณสมัยก่อนหน้านั้น ประมาณพุทธศตวรรษที่ ๓ – ๖ ในสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช ยังไม่มีการสร้างรูปเคารพของพระพุทธเจ้าในรูปที่เป็นมนุษย์ แต่จะใช้รูปที่เป็นสัญลักษณ์แทน โดยเฉพาะพุทธประวัติที่ปรากฏอยู่ตามศาสนสถาน เช่น ที่สถูปสาญจีและตามเจติยสถานต่างๆ
    

     ใช้รูปดอกบัวแทนสัญญลักษณ์การประสูติ
     ใช้ที่ว่างซึ่งแสดงถึงการไม่มีตัวตน หรือ    สัญญลักษณ์  อื่น เช่น ฉัตร แทนพระพุทธเจ้า
     รูปตอนตรัสรู้แสดงด้วยต้นโพธิ์ และบัลลังก์
     รูปตอนปฐมเทศนาแสดงด้วยธรรมจักรกับกวางหมอบ
     รูปตอนปรินิพพานแสดงด้วยภาพสถูป
เริ่มต้นสร้างพระพุทธรูป
            สืบเนื่องจากพระเจ้าอเล็กซานเดอร์ มหาราชได้กรีฑาทัพเข้ามาในชมพูทวีป ตั้งแต่ในราว ๒ ศตวรรษก่อนคริสตกาล และมรดกของอเล็กซานเดอร์ที่ยืนยงต่อมากลับมิใช่ราชบัลลังก์ กลายเป็นการเผยแพร่วัฒนธรรมที่ติดตามมาจากการพิชิตดินแดนเหล่านั้น   เมื่อถึงสมัยพญามิลินท์ หรือ Menander กษัตริย์บากเตรีย หรือ โยนก ซึ่งฝรั่งว่าเป็น Indo-Greek king ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ครองดินแดนไพศาลตั้งแต่โยนกและคันธาระ (=อัพกานิสถานตอนเหนือ ผ่านปากีสถาน) ลงมาถึงอินเดียพายัพ ครองราชย์ที่สาคลนคร (Sialkot) ทรงเป็นพุทธมามกะ พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองในดินแดนแถบนี้ทั้งหมด
          พ.ศ.๕๐๐ (= 43 BC ; แต่ฝรั่งว่า = 160-135 BC = พ.ศ. ๓๒๓-๓๔๘ = เรานับ พ.ศ.๓๘๓) ตามเรื่องมิลินทปัญหา ว่าพระนาคเสนตอบคำถามของพญามิลินท์ เป็นเหตุให้ทรงเลื่อมใสในพุทธศาสนา ในยุคนี้เริ่มเกิดมีพระพุทธรูปศิลปะคันธาระ แบบกรีก อันถือกันว่าเป็นต้นกำเนิดของพระพุทธรูป   (ที่เป็นรูปมนุษย์)ที่สืบมาจนปัจจุบัน (บางมติว่าเริ่มในยุคราชวงศ์กุษาณ)
         เมื่อพวกเขาหันมานับถือศาสนาพุทธ การสร้างพระพุทธรูปจึงเป็นการผสมผสานระหว่าง      กรีกโรมัน (อิทธิพล Grego-Roman) และอินเดียโบราณ ที่สัมพันธ์กับมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ เช่น มีขนระหว่างคิ้ว เรียกว่า อุณาโลม มีส่วนบนของศีรษะนูนสูงขึ้นคล้ายสวมมงกุฎ เรียกว่า อุณหิส หรือ อุษณีษะ หรือพระเกตุมาลา นอกจากนี้ ยังมีพระรัศมีที่เปล่งออกมาจากพระเศียรของ พระพุทธรูป ทำเป็นตุ่มกลมคล้ายดอกบัวตูม หรือชูสูงขึ้นคล้ายเปลวไฟ พระพุทธรูปคันธาระจึงได้รับการยอมรับจากทั่วโลกว่ามีพุทธศิลปงามที่สุด และเก่าแก่ที่สุด
          การสร้างพระพุทธรูปไม่ใช่การสร้างรูปเหมือนของพระพุทธเจ้า แต่เป็นสัญลักษณ์ แทนพระพุทธองค์ ดังนั้น ลักษณะของพระพุทธรูปในแต่ละสกุลช่างและแต่ละสมัยจึงแตกต่างกันออกไป  ซึ่งมีปรากฏทั้งในงานประติมากรรม และงานจิตรกรรม ในระยะแรก งานประติมากรรม ส่วนใหญ่เป็นประติมากรรมนูนต่ำและนูนสูง ต่อมาจึงสร้างเป็นงานประติมากรรมลอยตัว
         ส่วนงานจิตรกรรมที่เขียนบนผนังถ้ำ ผนัง วิหาร และบนผ้าที่เรียกว่า “พระบฏ”  ในระยะแรกเป็นภาพเล่าเรื่องพุทธประวัติตอนสำคัญๆประดับศาสนสถาน เพื่อที่ว่าเมื่อมี การประกอบพิธีกรรมทางศาสนา จะได้ทราบประวัติของพระพุทธเจ้าไปพร้อมๆกัน
         ในการแสดงพุทธประวัติมักมีเรื่องราวและภาพบุคคลประกอบ แต่ถ้ามีพระพุทธรูปตามลำพัง เพียงองค์เดียว ก็จะแสดงด้วยท่าทางซึ่งเป็น สัญลักษณ์ว่า เป็นพุทธประวัติตอนใด อันเป็นที่มาของการแสดงปางต่างๆ เช่น ปางตรัสรู้แสดงด้วยปางมารวิชัย

          นอกจากนี้ ยังมีการแสดงท่าทางด้วยพระหัตถ์ ที่เรียกว่า “มุทรา” เพื่อบอกเล่าพุทธประวัติด้วย เช่น “วิตรรกมุทรา” เป็นปางทรงแสดงธรรม โดย การจีบพระอังคุฏ (นิ้วโป้ง) กับดัชนี (นิ้วชี้) เป็นรูปวงกลม ซึ่งหมายถึง ธรรมจักร
          ด้านวัสดุที่ใช้ในการสร้างพระพุทธรูปใน ระยะแรกของอินเดีย เช่น ในสมัยคันธาระได้แก่ ศิลา โดยนำมาสลักเป็นภาพเล่าเรื่อง ทั้งงานประติมากรรมนูนสูง นูนต่ำ และลอย ตัว
ในระยะต่อมาจึงมีการสร้างพระพุทธรูปโดยการหล่อด้วยสำริด โดยเฉพาะในอินเดีย ภาคใต้ เช่น ในสมัยอมราวดี

ขอขอบคุณ http://www.buddhadasa.org
 http://portal.in.th  กาลานุกรม (พระพุทธศาสนาในอารยธรรมโลก) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต
www.travelaround.bloggang.com 
http://kanchanapisek.or.th  (พระพุทธรูป สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม๒๙)
Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

หมวดหมู่

%d bloggers like this: